مدیریت بحران در نواحی روستایی ایران

0 رای  

عنوان: مدیریت بحران در نواحی روستایی ایران

تألیف: دکتر وحید ریاحی، دکتر حامد قادرمرزی

انتشارات: آکادمیک و انتشارات انجمن جغرافیایی ایران

شابک: 1-33-8423-600-978

نوبت انتشار:  اول  1396- تهران 

قیمت: 22000  تومان

طراح: گروه گرافیک بیان

تیراژ: 1000 نسخه

چاپ: نشر آکادمیک

***

فهرست مطالب

پیشگفتار  9

فصل اول  17

مفاهیم و کلیات   17

مقدمه  19

مفاهیم کلیدی   19

مدیریت    26

رابطه مدیریت و جغرافیا 28

تعریف بحران  31

واژه نامه مفاهیم کلیدی   34

بحران از دیدگاه‌های مختلف    40

طبقه بندی بحران ها 43

ويژگي هاي بحران  47

خسارات بحران  48

انواع بحران  49

فصل دوم  55

ویژگی ها و ساختار  55

مدیریت بحران  55

مدیریت بحران  57

چرخه مدیریت بحران  60

وظایف مدیریت بحران  67

مراحل عمده در مدیریت بحران  70

فصل سوم  75

ساختار محیطی   75

سکونتگاههای روستایی   75

فصل چهارم  99

بحرانها و مخاطرات در سکونتگاههای روستایی   99

تحولات جهان ما و بحران های محیطی   101

بحران های محیطی در سکونتگاههای روستایی   107

ضرورت توسعه ايمنی در روستاها 112

وضعیت ایمنی در روستاهای ایران  116

فصل پنجم  135

مدیریت بحران زلزله  135

در مناطق روستایی   135

زلزله و اهمیت آن در ایران  137

انواع زلزله  144

پهنه بندی خطر زلزله در ایران  146

تخریب روستاها در زلزله های اخیر  158

مدیریت بحران زلزله در سکونتگاههای روستایی   160

فصل ششم  167

مدیریت بحران سیلاب   167

در مناطق روستایی   167

سیلاب و اهمیت آن در ایران  169

طبقه بندی سیل های کشور  175

فصل هفتم  191

مدیریت بحران خشکسالی   191

در مناطق روستایی   191

مفهوم و اهمیت مخاطره خشکسالی   193

علل خشکسالی در نواحی روستایی ایران  202

مدیریت بحران خشکسالی در نواحی روستایی   213

مدیریت بحران خشکسالی در نواحی روستایی حین وقوع. 216

مدیریت بحران خشکسالی در نواحی روستایی پس از وقوع. 217

فصل هشتم  221

مدیریت بحران زمین   221

لغزش در مناطق روستایی   221

مفهوم و اهمیت مخاطره زمین لغزش    223

عوامل شکل گیری زمین لغزش    237

مدیریت بحران زمین لغزش در نواحی روستایی   239

مدیریت بحران زمین لغزش در نواحی روستایی حین از وقوع. 244

مدیریت بحران زمین لغزش در نواحی روستایی پس از وقوع. 244

فصل نهم  247

مدیریت بحران آتش سوزی   247

در مناطق روستایی   247

آتش سوزی و اهمیت آن در سکونتگاههای روستایی.. 249

انواع آتش سوزی در نواحی روستایی   254

علل آتش‌سوزي در نواحی روستایی   256

مدیریت بحران آتش سوزی قبل از وقوع  269

مدیریت بحران آتش سوزی در نواحی روستایی حین وقوع. 271

فصل دهم  273

مدیریت بحران مخاطرات آب و هوایی در مناطق روستایی.. 273

مخاطرات و بحران های آب و هوایی   275

گرمای شدید  276

سرمای شدید  280

فصل یازدهم  291

راهبردهای مدیریت بحران  291

در نواحی روستایی   291

چارچوب مدیریت بحران نواحی روستایی   293

مدیریت احتمال خطر پذیری   293

تهیه برنامه آمادگی در برابر بحران  294

استراتژی های کاهش اثرات مخاطرات و سازگاری.. 296

رویکردهای مدیریت احتمال خطرپذیری در برابر بحران. 299

راهبری های CDERA برای فعالیت های منطقه ای.. 308

مدیریت احتمال خطرپذیری   314

منابع  331

فهرست واژگان  349

***

پیشگفتار

 

کتاب حاضر می تواند مخاطرات در نواحی روستایی نامیده شود که البته با مدیریت بحران تمایزاتی دارد. با این حال می توان گفت که همه حوادث و بلایا هنگامی که جنبه انسانی می یابند و بر انسان ها، فعالیت انسانی و محیط انسان ها اثر گذارند، به عنوان بحران معرفی می شوند. بحران ها و مخاطرات در معنای وسیع خود عدم تعادل محیط بوده و حوادثی هستند که منجر به تخریب محیط طبیعی و محیط زیست انسان می شوند و در چرخه طبیعت یا زندگی انسان اختلال ایجاد می کنند. شکی نیست که مناسب ترین و دقیق ترین طبقه بندی اولیه بحران ها و مخاطرات می بایست بر اساس منشا تشکیل بحران صورت گیرد و شناخت بحران ها، و مدیریت بر آنها بر اساس توجه به منشا بحران ها صورت گیرد.

در ابتدایی ترین طبقه بندی، بحران ها دو نوع طبیعی و انسانی هستند و یا به عبارت بهتر دو منشا طبیعی و انسانی دارند. بحران ها، هر منشا و خاستگاهی داشته باشند، تعادل سطح کره زمین یا بخشی از آن را بر هم می زنند و واضح است که موضوع اساسی علم جغرافیا و مطالعات جغرافیایی همین سطح است. جغرافیایی که علل تشکیل و پراکندگی پدیده های طبیعی، انسانی و اقتصادی، روابط میان آنها و هرگونه نتیجه و بازتاب جغرافیایی آنها را مطالعه می کند و بر همین اساس تشکیل بحران ها، توزیع و پراکندگی و بازتاب جغرافیایی آن در قلب مطالعات جغرافیایی قرار دارد.

در سالهای اولیه قرن بیست و یکم، 2.4 میلیارد نفر در جهان فاقد امکانات بهداشتی، 1.2 میلیارد نفر فاقد آب آشامیدنی سالم، و بیش از 1.5 میلیارد نفر دچار سوئ تغذیه هستند. بیست درصد جمعیت کشورهای پیشرفته شش برابر جمعیت همین کشورها غذا، آب، نفت، حمل و نقل و مواد خام استفاده می کنند و فقیر ترین کشورها برای پرداخت بدهی وام ها به کشورهای توسعه یافته اهتمام جدی تری از مراقبتهای بهداشتی و آموزش در میان افراد فقیر جامعه دارند. در میان شدیدترین بلایایی که از 1960 تاکنون در جهان رخ داده، سیل جایگاه بالایی را داراست و از میان بحران هایی که بیش از 100 نفر تلفات انسانی داشته، 202 مورد مربوط به سیل، 153 طوفان، 102زلزله، 54 رانش زمین، 21 خشکسالی، 12 آتشفشان و 9 سونامی است. کمیسیون برانتلند (Brundtland)، نخستین مرجع رسمی بین المللی است که متوجه خطرات جهانی تخریب محیط زیست شده، و بیان کرده است که تخریب محیط زیست بر دنیای مدرن سایه افکنده و پیوستگی نزدیکی میان تخریب محیط زیست و فقر وجود دارد. شکی نیست که در طول تاریخ بسیاری از تمدنها بر اثر مخاطرات از بین رفته اند(بدری و دیگران، 1392: 40) و همین امر نشان می دهد جهان پیوسته با مخاطرات روبرو بوده است. در 22 آذر 1394 نمایندگان بیش از 170 کشور جهان در پاریس جشن توافق محدودیت گرمایش جهانی را گرفتند که دمای جهان تا 2050 بیش از 2 درجه افزایش نیابد، در حالیکه افزایش گرمایش جهانی 5/0 درجه تا سال جاری، پیامد های سخت و سیلاب های گسترده را موجب شده است.

مخاطرات و بحران ها مقوله ای گسترده و متنوع است. این تنوع از آلودگی محدود منابع آب و خاک یک روستا تا زلزله های مخرب متعدد و سیلاب ویرانگر، از رانش و حرکات تکتونیک زمین تا تهدیدهای اجتماعی، از شیوع مواد سمی در اراضی کشاورزی یک مزرعه تا فاضلاب های خانگی و صنعتی رها شده در طبیعت،از اشغال انسانی سیاره زمین تا ضمانت تامین غذا(بهفروز، 1380: 1-5)، از وضعیت کشاورزی پایدار تا نگرانی از کمیت و کیفیت امنیت غذایی(مطیعی لنگرودی ، شمسایی، 1388: 102-104)، از عدم توزیع ثروت تا توزیع فقر، از انتشار آلاینده ها در هوا از جمله آلاینده های کاهنده لایه ازن، تا آلودگی زیست محیطی یک روستای گردشگری، فاجعه شیمیایی چرنوویل، حادثه 11 سبتامبر در نیویورک، از بین رفتن یا نیافتن جعبه سیاه در سوانح هولناک هوایی، بحران آسیایی به معنای ورشکستگی و بیکاری اقتصاد آزاد شرق آسیا، قابلیت انفجار اجتماعی در جوامعی که بحران های مالی شوک آوری را تجربه می کنند، کشته شدن یا خود کشی گروهی نهنگ ها، مناقشه دو کشور هم مرز برای استفاده از منابع آب رودخانه ای مشترک ، جنگ های بزرگ و منازعات محلی، درگیری های اقوام و عشایر در استفاده از مراتع و چراگاه ها، از بین رفتن دریاچه های آسیای میانه، مهاجرت های ناخواسته انسان ها و حیوانات، سونامی و بیابان زایی، کاهش جانوران رو انقراض، تخریب سواحل، بیکاری و سقوط بازارهای مالی، همه و همه در بررسی های مدیریت بحران قابل توجه هستند و بدیهی است پرداختن به همه این بحران ها در یک جا به سادگی میسر نیست.

این کتاب شاید نخستین قدم در تدوین مدیریت بحران در نواحی روستایی ایران است. ضرورت تاکید بر مدیریت بحران در کشوری با پهنه وسیع و مخاطرات فراوان و متعدد و نسبتا دائمی امری واضح و مبرهن است. روستاهای کشور ما خشکسالی دارند و همزمان با سیلاب روبرو هستند. از بين 41 بلاي طبيعي ثبت شده، بيش از 30 مورد آن در ايران سابقه وقوع دارد. سهم ايران از تلفات ناشي از وقوع بلاياي طبيعي در جهان، بيش از 6 درصد است، در حالي که ايران تنها 1 درصد از جمعيت جهان را در خود جاي داده و اين امر نشان‌دهنده آسيب‌پذيري بالاي جامعه شهري و روستايي ايران مي‌باشد. کافی است اشاره شود، هنگامی که کتاب حاضر به نگارش در می آمد، در خبرهای رسمی کشور در تاریخ هشتم بهمن 1392 از طریق صدا و سیما اعلام شد که در ایران ماهانه هفت الی هشت زلزله موثر روی می دهد و بالغ بر یک صد زلزله مخرب در سال در کشور به ثبت می رسد و برای همه روشن است که زلزله های بیش از 5 ریشتر در روستاها مخاطره جدی به شمار می آید. به همین شکل، بارش برف سنگین در زمستان 1392 در غرب استان مازندران و بخش هایی از استان گیلان، و بارش سیل آور تابستان 1395 در استانهای شمالی، منجر به مداخله رسمی و همه جانبه عالی ترین مقام های دولت شده است. یا در 15 مرداد 1393 از شبکه خبر به نقل از جهاد کشاورزی اعلام شد که حدود 2 میلیون هکتار اراضی کشور دارای فرونشست بوده و بیش از 300 دشت کشور با کم آبی مواجه است. این امور پیامد بهره برداری گسترده از آبهای زیرزمینی و پایین رفتن منابع آب زیرزمینی است و کاهش سطح کشاورزی و درآمد کشاورزان را بدنبال دارد.

بحران های سطح ملی بر جامعه اثرات مخربي دارند و سکونتگاههای روستايي از این اثرات، آسیب بیشتری می بیند. بنا بر آمار رسمی، در سال 1385 بیش از 10 هزار حادثه  آتش سوزی در روستاهای ایران رخ داده است که رقم تامل برانگیزی است(موسوی خوشدل، 1389: 81). جامعه روستايي نسبت به جامعه شهري به دليل دوری از خدمات متمرکز شهری، بافت قديمي و فرسوده، عدم ساخت و ساز مناسب، كمبود امكانات و تجهيزات، عدم آگاهي روستاييان، عدم آموزش هاي مرتبط با ايمني و امداد و نجات در جامعه روستايي، عدم برنامه‌ريزي مناسب براي سازمان‌هاي پاسخگو به سوانح براي رسيدگي سريع به وضعيت روستاها و عدم دسترسي مناسب آسيب‌پذيرتر است.

متاسفانه در کشور نقشه ریسکی که تمام مخاطرات را پوشش دهد وجود ندارد(پورحیدری، 1393: 21). می دانیم که سرنوشت اغلب كشورهاى جهان در هر دوره از تاريخ به سرنوشت روستاها بستگى داشته است(قدیری معصوم – ایرانخواه، تابستان 1391: 36). با وقوع هر نوع بحران، هم ساکنان روستا و هم زمين‌ها و مزارع و باغات آنها كه جزو اصلي‌ترين بخش توليد کشاورزی جامعه است، آسيب مي‌بينند و جبران هزینه ای خسارت ها(نه تلفات انسانی) و مخاطرات در روستاها بدون شک بیشتر از هزینه های پیشگیری یا بیمه ای است(برای اطلاع بیشتر رجوع شود به مطوف، نقش بیمه در جبران خسارات ناشی از زلزله، 1385: 167 – 178). بر اثر بي‌توجهي به وضعيت ايمني پايدار در روستاها، يكي از مهمترين زيرساخت‌هاي كشور دچار وضعيت غيرقابل جبراني مي‌گردد.

از دست رفتن نيروي كار كشاورزي، از بين رفتن محصولات مزارع، باغات و زمين‌هاي كشاورزي و مراتع و دام‌ها در جريان حريق يا رخداد حوادث و سوانح، مي‌تواند ضربه سنگيني را بر جامعه روستایی وارد نمايد. نقاط روستايي کشور با در بر گرفتن حدود 30 درصد کل جمعيت کشور نيازمند پوشش حمايتي و خدماتي مطمئن براي مقابله با حوادث و بحران‌هاي طبيعي و انسان‌ساخت هستند. محروميت جامعه روستايي کشور از تجهيزات مقابله با حوادث، تشکيلات مناسب مديريت بحران و گروه‌هاي داوطلب امداد و نجات و نيز اقدام ديرهنگام نهادهاي مرتبط با مديريت بحران که در هنگام اضطرار عمدتاً در شهرها مستقر هستند، سبب افزايش خسارات ناشي از وقوع حوادث و بلاياي مختلف از جمله تلفات انساني و مالي در روستاها مي‌شود. در هر صورت تردیدی نیست که وقوع هر بحران راهنمای بحران های دیگر است. بنابراین لازم است از تجربه هر بحران به درستی استفاده شود. این استفاده هم در برنامه ریزی های مدیریت بحران و هم در زمینه سازماندهی و کاهش آسیب ها و پیامد های بحران ها می تواند موثر باشد.

مخاطب اصلی کتاب حاضر دانشجویان کارشناسی جغرافیا و برنامه ریزی روستایی هستند که عنوان درسی به همین نام دارند. این کتاب بعد طبیعی مخاطرات محیطی را بیشتر مورد تاکید قرار داده و در 11 فصل تنطیم شده است. فصل اول کتاب به کلیات، مفاهیم کلیدی و تعاریف مدیریت و بحران پرداخته است. در فصل دوم ویژگی ها و ساختار مدیرت بحران آمده و در آن تشتت آرا در مفهوم بحران و حوادث طبیعی و انسانی تفصیل شده است.

در فصل سوم بر ساختار محیطی سکونتگاههای روستایی کشور تمرکز شده و از شکل گیری نخستین روستاهای کشور تا الگوی استقرار روستاهای ایران  بحث شده است. در فصل چهارم بحران ها و مخاطرات در سکونتگاههای روستایی به طور عام پرداخته شده و گزارش های موثر بحران های جهانی، ضرورت توسعه ایمنی در روستاهای کشور و برخی حوادث و خسارات مهم نواحی روستایی ایران ارائه شده است. فصل پنجم به مدیریت بحران زلزله در مناطق روستایی اختصاص یافته و در آن اهمیت زلزله در ایران، انواع زلزله، پهنه بندی خطر زلزله در کشور و مدیریت بحران زلزله در نواحی روستایی ایران بحث شده است. در فصل ششم همین مسایل درباره مدیریت بحران سیلاب درمناطق روستایی ذکر شده و بر اهمیت و علل سیلاب در روستاهای کشور، و مدیریت بحران سیلاب در نواحی روستایی تاکید شده است. فصل هفتم مدیریت بحران خشکسالی در مناطق روستایی ایران را به تفصیل مورد بحث قرار داده است. مفهوم و اهمیت مخاطره خشکسالی در روستاهای ایران، علل و اثرات خشکسالی در نواحی روستایی ایران، و مدیریت بحران خشکسالی در نواحی روستایی از بحث های عمده این فصل است. در فصل هشتم مدیریت بحران زمین لغزش در مناطق روستایی و مسایلی مانند فرونشست دشت های کشور و در فصل نهم مدیریت بحران آتش سوزی در مناطق روستایی به عنوان یکی از مهمترین ضرورت های روستایی در ایران مورد توجه قرار گرفته است. در فصل دهم مدیریت بحران مخاطرات آب و هوایی در مناطق روستایی از جمله گرما و سرماهای شدید، بهمن و تگرگ مورد بررسی بوده است.

در نهایت در فصل یازدهم الگوی مدیریت بحران در نواحی روستایی، چارچوب مدیریت بحران نواحی روستایی، مدیریت احتمال خطر پذیری، تهیه برنامه آمادگی در برابر بحران، استراتژی های کاهش اثرات مخاطرات و سازگاری و رویکردهای مدیریت احتمال خطرپذیری در برابر بحران بحث و مطرح شده است. ذکر این نکته ضروری است که پرداختن به همه مخاطرات محیطی و بحران ها در نواحی روستایی کشور در یک کتاب میسر نبوده و مهمتر از آن به برخی مخاطرات و بحران ها از جمله بحران های انسانی به دلیل اطلاعات محدود و پیچیدگی های موضوعی در این کتاب تاکید نشده و امید است در آینده در کتاب مستقل بدان پرداخته شود.

در خاتمه مطالعه کتاب به دانشجویان رشته جغرافیا بویژه رشته جغرافیا و برنامه ریزی روستایی توصیه می شود. ضمن آن، از همه خوانندگان درخواست می شود نکات و پیشنهادات موثر و سازنده در خصوص مطالب کتاب را از طریق ایمیل vrali2005@yahoo.com درمیان گذارند. در همین جا از راهنمایی علمی و نکات ارزنده آقایان دکتر حسن افراخته، و دکتر بهلول علیجانی استادان ارجمند دانشکده علوم جغرافیایی دانشگاه خوارزمی، نیز اساتید گرانقدر دانشگاه تهران دکتر سید حسن مطیعی لنگرودی و دکتر مجتبی قدیری معصوم به پاس راهنمایی های ارزنده و نیز از آقای دکتر مجید عبدالهی که منابع موثری در اختیار قرار داده اند تشکر و قدردانی می شود. بعلاوه از تلاش آقای لقمان زمانی دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی دانشگاه شهید بهشتی که در بررسی های اولیه زحماتی متحمل شده قدردانی می شود.

 

نمایش کامل اطلاعات

پرداخت و دانلود فایل


قیمت برای شما : 22,000 تومان
نام  
ایمیل  
شماره تماس  

دیدگاه شما


نام شما :  
آدرس ایمیل :  
مشخصات من نمایش داده شود :  
متن دیدگاه :  

کتاب های مرتبط

مدیریت بحران در نواحی روستایی ایران6/17/2018عنوان: مدیریت بحران در نواحی روستایی ایرانتألیف: دکتر وحید ریاحی، دکتر حامد قادرمرزیانتشارات: آکادمی... عنوان: مدیریت بحران در نواحی روستایی ایرانتألیف: دکتر وحید ریاحی، دکتر حامد قادرمرزیانتشارات: آکادمیک و انتشارات انجمن جغرافیایی ایرانشابک: 1-33-8423-600-978نوبت انتشار:  اول  1396- تهران  قیمت: 22000  تومانطراح: گروه گرافیک بیانتیراژ: 1000 نسخهچاپ: نشر آکادمیک***فهرست مطالبپیشگفتار  9فصل اول  17مفاهیم و کلیات   17مقدمه  19مفاهیم کلیدی   19مدیریت    26رابطه مدیریت و جغرافیا 28تعریف بحران  31واژه نامه مفاهیم کلیدی   34بحران از دیدگاه‌های مختلف    40طبقه بندی بحران ها 43ويژگي هاي بحران  47خسارات بحران  48انواع بحران  49فصل دوم  55ویژگی ها و ساختار  55مدیریت بحران  55مدیریت بحران  57چرخه مدیریت بحران  60وظایف مدیریت بحران  67مراحل عمده در مدیریت بحران  70فصل سوم  75ساختار محیطی   75سکونتگاههای روستایی   75فصل چهارم  99بحرانها و مخاطرات در سکونتگاههای روستایی   99تحولات جهان ما و بحران های محیطی   101بحران های محیطی در سکونتگاههای روستایی   107ضرورت توسعه ايمنی در روستاها 112وضعیت ایمنی در روستاهای ایران  116فصل پنجم  135مدیریت بحران زلزله  135در مناطق روستایی   135زلزله و اهمیت آن در ایران  137انواع زلزله  144پهنه بندی خطر زلزله در ایران  146تخریب روستاها در زلزله های اخیر  158مدیریت بحران زلزله در سکونتگاههای روستایی   160فصل ششم  167مدیریت بحران سیلاب   167در مناطق روستایی   167سیلاب و اهمیت آن در ایران  169طبقه بندی سیل های کشور  175فصل هفتم  191مدیریت بحران خشکسالی   191در مناطق روستایی   191مفهوم و اهمیت مخاطره خشکسالی   193علل خشکسالی در نواحی روستایی ایران  202مدیریت بحران خشکسالی در نواحی روستایی   213مدیریت بحران خشکسالی در نواحی روستایی حین وقوع. 216مدیریت بحران خشکسالی در نواحی روستایی پس از وقوع. 217فصل هشتم  221مدیریت بحران زمین   221لغزش در مناطق روستایی   221مفهوم و اهمیت مخاطره زمین لغزش    223عوامل شکل گیری زمین لغزش    237مدیریت بحران زمین لغزش در نواحی روستایی   239مدیریت بحران زمین لغزش در نواحی روستایی حین از وقوع. 244مدیریت بحران زمین لغزش در نواحی روستایی پس از وقوع. 244فصل نهم  247مدیریت بحران آتش سوزی   247در مناطق روستایی   247آتش سوزی و اهمیت آن در سکونتگاههای روستایی.. 249انواع آتش سوزی در نواحی روستایی   254علل آتش‌سوزي در نواحی روستایی   256مدیریت بحران آتش سوزی قبل از وقوع  269مدیریت بحران آتش سوزی در نواحی روستایی حین وقوع. 271فصل دهم  273مدیریت بحران مخاطرات آب و هوایی در مناطق روستایی.. 273مخاطرات و بحران های آب و هوایی   275گرمای شدید  276سرمای شدید  280فصل یازدهم  291راهبردهای مدیریت بحران  291در نواحی روستایی   291چارچوب مدیریت بحران نواحی روستایی   293مدیریت احتمال خطر پذیری   293تهیه برنامه آمادگی در برابر بحران  294استراتژی های کاهش اثرات مخاطرات و سازگاری.. 296رویکردهای مدیریت احتمال خطرپذیری در برابر بحران. 299راهبری های CDERA برای فعالیت های منطقه ای.. 308مدیریت احتمال خطرپذیری   314منابع  331فهرست واژگان  349***پیشگفتار کتاب حاضر می تواند مخاطرات در نواحی روستایی نامیده شود که البته با مدیریت بحران تمایزاتی دارد. با این حال می توان گفت که همه حوادث و بلایا هنگامی که جنبه انسانی می یابند و بر انسان ها، فعالیت انسانی و محیط انسان ها اثر گذارند، به عنوان بحران معرفی می شوند. بحران ها و مخاطرات در معنای وسیع خود عدم تعادل محیط بوده و حوادثی هستند که منجر به تخریب محیط طبیعی و محیط زیست انسان می شوند و در چرخه طبیعت یا زندگی انسان اختلال ایجاد می کنند. شکی نیست که مناسب ترین و دقیق ترین طبقه بندی اولیه بحران ها و مخاطرات می بایست بر اساس منشا تشکیل بحران صورت گیرد و شناخت بحران ها، و مدیریت بر آنها بر اساس توجه به منشا بحران ها صورت گیرد. در ابتدایی ترین طبقه بندی، بحران ها دو نوع طبیعی و انسانی هستند و یا به عبارت بهتر دو منشا طبیعی و انسانی دارند. بحران ها، هر منشا و خاستگاهی داشته باشند، تعادل سطح کره زمین یا بخشی از آن را بر هم می زنند و واضح است که موضوع اساسی علم جغرافیا و مطالعات جغرافیایی همین سطح است. جغرافیایی که علل تشکیل و پراکندگی پدیده های طبیعی، انسانی و اقتصادی، روابط میان آنها و هرگونه نتیجه و بازتاب جغرافیایی آنها را مطالعه می کند و بر همین اساس تشکیل بحران ها، توزیع و پراکندگی و بازتاب جغرافیایی آن در قلب مطالعات جغرافیایی قرار دارد.در سالهای اولیه قرن بیست و یکم، 2.4 میلیارد نفر در جهان فاقد امکانات بهداشتی، 1.2 میلیارد نفر فاقد آب آشامیدنی سالم، و بیش از 1.5 میلیارد نفر دچار سوئ تغذیه هستند. بیست درصد جمعیت کشورهای پیشرفته شش برابر جمعیت همین کشورها غذا، آب، نفت، حمل و نقل و مواد خام استفاده می کنند و فقیر ترین کشورها برای پرداخت بدهی وام ها به کشورهای توسعه یافته اهتمام جدی تری از مراقبتهای بهداشتی و آموزش در میان افراد فقیر جامعه دارند. در میان شدیدترین بلایایی که از 1960 تاکنون در جهان رخ داده، سیل جایگاه بالایی را داراست و از میان بحران هایی که بیش از 100 نفر تلفات انسانی داشته، 202 مورد مربوط به سیل، 153 طوفان، 102زلزله، 54 رانش زمین، 21 خشکسالی، 12 آتشفشان و 9 سونامی است. کمیسیون برانتلند (Brundtland)، نخستین مرجع رسمی بین المللی است که متوجه خطرات جهانی تخریب محیط زیست شده، و بیان کرده است که تخریب محیط زیست بر دنیای مدرن سایه افکنده و پیوستگی نزدیکی میان تخریب محیط زیست و فقر وجود دارد. شکی نیست که در طول تاریخ بسیاری از تمدنها بر اثر مخاطرات از بین رفته اند(بدری و دیگران، 1392: 40) و همین امر نشان می دهد جهان پیوسته با مخاطرات روبرو بوده است. در 22 آذر 1394 نمایندگان بیش از 170 کشور جهان در پاریس جشن توافق محدودیت گرمایش جهانی را گرفتند که دمای جهان تا 2050 بیش از 2 درجه افزایش نیابد، در حالیکه افزایش گرمایش جهانی 5/0 درجه تا سال جاری، پیامد های سخت و سیلاب های گسترده را موجب شده است.مخاطرات و بحران ها مقوله ای گسترده و متنوع است. این تنوع از آلودگی محدود منابع آب و خاک یک روستا تا زلزله های مخرب متعدد و سیلاب ویرانگر، از رانش و حرکات تکتونیک زمین تا تهدیدهای اجتماعی، از شیوع مواد سمی در اراضی کشاورزی یک مزرعه تا فاضلاب های خانگی و صنعتی رها شده در طبیعت،از اشغال انسانی سیاره زمین تا ضمانت تامین غذا(بهفروز، 1380: 1-5)، از وضعیت کشاورزی پایدار تا نگرانی از کمیت و کیفیت امنیت غذایی(مطیعی لنگرودی ، شمسایی، 1388: 102-104)، از عدم توزیع ثروت تا توزیع فقر، از انتشار آلاینده ها در هوا از جمله آلاینده های کاهنده لایه ازن، تا آلودگی زیست محیطی یک روستای گردشگری، فاجعه شیمیایی چرنوویل، حادثه 11 سبتامبر در نیویورک، از بین رفتن یا نیافتن جعبه سیاه در سوانح هولناک هوایی، بحران آسیایی به معنای ورشکستگی و بیکاری اقتصاد آزاد شرق آسیا، قابلیت انفجار اجتماعی در جوامعی که بحران های مالی شوک آوری را تجربه می کنند، کشته شدن یا خود کشی گروهی نهنگ ها، مناقشه دو کشور هم مرز برای استفاده از منابع آب رودخانه ای مشترک ، جنگ های بزرگ و منازعات محلی، درگیری های اقوام و عشایر در استفاده از مراتع و چراگاه ها، از بین رفتن دریاچه های آسیای میانه، مهاجرت های ناخواسته انسان ها و حیوانات، سونامی و بیابان زایی، کاهش جانوران رو انقراض، تخریب سواحل، بیکاری و سقوط بازارهای مالی، همه و همه در بررسی های مدیریت بحران قابل توجه هستند و بدیهی است پرداختن به همه این بحران ها در یک جا به سادگی میسر نیست. این کتاب شاید نخستین قدم در تدوین مدیریت بحران در نواحی روستایی ایران است. ضرورت تاکید بر مدیریت بحران در کشوری با پهنه وسیع و مخاطرات فراوان و متعدد و نسبتا دائمی امری واضح و مبرهن است. روستاهای کشور ما خشکسالی دارند و همزمان با سیلاب روبرو هستند. از بين 41 بلاي طبيعي ثبت شده، بيش از 30 مورد آن در ايران سابقه وقوع دارد. سهم ايران از تلفات ناشي از وقوع بلاياي طبيعي در جهان، بيش از 6 درصد است، در حالي که ايران تنها 1 درصد از جمعيت جهان را در خود جاي داده و اين امر نشان‌دهنده آسيب‌پذيري بالاي جامعه شهري و روستايي ايران مي‌باشد. کافی است اشاره شود، هنگامی که کتاب حاضر به نگارش در می آمد، در خبرهای رسمی کشور در تاریخ هشتم بهمن 1392 از طریق صدا و سیما اعلام شد که در ایران ماهانه هفت الی هشت زلزله موثر روی می دهد و بالغ بر یک صد زلزله مخرب در سال در کشور به ثبت می رسد و برای همه روشن است که زلزله های بیش از 5 ریشتر در روستاها مخاطره جدی به شمار می آید. به همین شکل، بارش برف سنگین در زمستان 1392 در غرب استان مازندران و بخش هایی از استان گیلان، و بارش سیل آور تابستان 1395 در استانهای شمالی، منجر به مداخله رسمی و همه جانبه عالی ترین مقام های دولت شده است. یا در 15 مرداد 1393 از شبکه خبر به نقل از جهاد کشاورزی اعلام شد که حدود 2 میلیون هکتار اراضی کشور دارای فرونشست بوده و بیش از 300 دشت کشور با کم آبی مواجه است. این امور پیامد بهره برداری گسترده از آبهای زیرزمینی و پایین رفتن منابع آب زیرزمینی است و کاهش سطح کشاورزی و درآمد کشاورزان را بدنبال دارد. بحران های سطح ملی بر جامعه اثرات مخربي دارند و سکونتگاههای روستايي از این اثرات، آسیب بیشتری می بیند. بنا بر آمار رسمی، در سال 1385 بیش از 10 هزار حادثه  آتش سوزی در روستاهای ایران رخ داده است که رقم تامل برانگیزی است(موسوی خوشدل، 1389: 81). جامعه روستايي نسبت به جامعه شهري به دليل دوری از خدمات متمرکز شهری، بافت قديمي و فرسوده، عدم ساخت و ساز مناسب، كمبود امكانات و تجهيزات، عدم آگاهي روستاييان، عدم آموزش هاي مرتبط با ايمني و امداد و نجات در جامعه روستايي، عدم برنامه‌ريزي مناسب براي سازمان‌هاي پاسخگو به سوانح براي رسيدگي سريع به وضعيت روستاها و عدم دسترسي مناسب آسيب‌پذيرتر است. متاسفانه در کشور نقشه ریسکی که تمام مخاطرات را پوشش دهد وجود ندارد(پورحیدری، 1393: 21). می دانیم که سرنوشت اغلب كشورهاى جهان در هر دوره از تاريخ به سرنوشت روستاها بستگى داشته است(قدیری معصوم – ایرانخواه، تابستان 1391: 36). با وقوع هر نوع بحران، هم ساکنان روستا و هم زمين‌ها و مزارع و باغات آنها كه جزو اصلي‌ترين بخش توليد کشاورزی جامعه است، آسيب مي‌بينند و جبران هزینه ای خسارت ها(نه تلفات انسانی) و مخاطرات در روستاها بدون شک بیشتر از هزینه های پیشگیری یا بیمه ای است(برای اطلاع بیشتر رجوع شود به مطوف، نقش بیمه در جبران خسارات ناشی از زلزله، 1385: 167 – 178). بر اثر بي‌توجهي به وضعيت ايمني پايدار در روستاها، يكي از مهمترين زيرساخت‌هاي كشور دچار وضعيت غيرقابل جبراني مي‌گردد. از دست رفتن نيروي كار كشاورزي، از بين رفتن محصولات مزارع، باغات و زمين‌هاي كشاورزي و مراتع و دام‌ها در جريان حريق يا رخداد حوادث و سوانح، مي‌تواند ضربه سنگيني را بر جامعه روستایی وارد نمايد. نقاط روستايي کشور با در بر گرفتن حدود 30 درصد کل جمعيت کشور نيازمند پوشش حمايتي و خدماتي مطمئن براي مقابله با حوادث و بحران‌هاي طبيعي و انسان‌ساخت هستند. محروميت جامعه ...5.0
مدیریت بحران در نواحی روستایی ایران عنوان: مدیریت بحران در نواحی روستایی ایرانتألیف: دکتر وحید ریاحی، دکتر حامد قادرمرزیانتشارات: آکادمیک و انتشارات انجمن جغرافیایی ایرانشابک: 1-33-8423-600-978نوبت انتشار:  اول  1396- تهران&nb... Product #: 0 stars, based on 0 reviews Regular price: 22,000 تومان تومان22000Available from: Out of stock
محصول مورد نظر با موفقیت به سبد خرید شما اضافه گردید